Umhverfi er einn af mörgum áhrifaþáttum í búsetuvali fólks, og vægi hans fer vaxandi. Leikreglur lýðræðisins; frelsi, réttlæti og jafnrétti allra til atvinnu, búsetu, menntunar og velsældar eru hornsteinar íslensk samfélags. Lífsgæði okkar eru háð þessum grundvallar forsendum. Undanfarin misseri hafa átt sér stað heitar umræður um umhverfismál og stefnu stjórnvalda í þeim efnum. Í vikunni boðaði iðnaðaðarráðherra þjóðarsátt í kynningu á frumvarpi um rannsóknir og nýtingu á auðlindum í jörðu. Þessi framvirka þjóðarsátt Framsóknarmanna boðar á engan hátt meiri sátt en hefur ríkt um þessi mál til þessa. Enga stefnubreytingu í stóriðjumálum er að finna í frumvarpinu.
Á Suðurlandi eru íbúar að mótmæla fyrirhuguðum virkjunum í Þjórsá á sama tíma og verið er að undirbúa íbúakosningu um stækkun álbræðslunnar í Straumsvík. Landsvirkjun hefur hafið útboðsferli fyrir virkjanirnar í Þjórsá. Markmið þeirra sem vilja virkja er að nýta orku úr Þjórsá til stækkunar á álbræðslunni í Straumsvík. Framkvæmdunum fylgja auðvitað umhverfisspjöll tengd háspennulínum á milli þessara staða. Einnig hefur komið fram í umræðunni að ef Hafnfirðingar hafna stækkun álbræðslunar í Straumsvík verði lítið mál að ráðstafa orkunni í fyrirhugað álver í Helguvík. Framkoma Landsvirkjunar gagnvart bændum við Þjórsá kristallar botnlaust virðingarleysi þeirra gagnvart almenningi í landinu.
Virkjanaframkvæmdirnar standast engan veginn meginreglur umhverfisréttar. Hér má nefna kjarna sjálfbærrar þróunar, samþættingu umhverfisverndarsjónarmiða við önnur sjónarmið. Einnig regluna um fyrirbyggjandi sjónarmið en markmið hennar er að koma í veg fyrir að umhverfi verði fyrir varanlegri skerðingu sem ómögulegt eða óraunhæft er að bæta úr síðar. Að óafturkræf umhverfisspjöll séu ekki framin. Auk þessa komi hér við sögu svokölluð mengunarbótaregla. Sá sem mengar ber að jafnaði þann kostnað sem hlýst af því að draga úr áhrifum þeirrar mengunar sem hann hefur valdið. Þessar reglur eiga að vera í fullu gildi þegar umhverfisáhrif framkvæmda eru metin. Okkur ber að skila landinu af okkur í best mögulegu ástandi. Þessar virkjanir og fyrirhuguð stækkun álbræðslunar í Straumsvík uppfylla ekki þessar grundvallarreglur.
Samkvæmt 72. grein stjórnarskrárinnar er eignarrétturinn friðhelgur. Engan má skylda til að láta af hendi eign sína nema almenningsþörf krefji. Og til þess þarf lagafyrirmæli og ber að greiða fullt verð fyrir. Einnig þarf að meta nokkur grundvallaratriði eins og kröfur um meðalhóf, jafnræði og andmælareglu. Telja stjórnvöld í alvöru talað að það sé almenningsþörf fyrir virkjunum í Þjórsá? Í hverju felst þessi almannaheill?
Það á að sökkva og skemma land bænda og spilla náttúruperlum fyrir mengandi stóriðju. Á árum áður var eytt stórfé í að græða bakka Þjórsá. Nú á að eyðileggja þetta land. Sökkva því, skemma og reisa varnargarða á því. Er það almannaheill?
Það þykir of dýrt að leggja jarðstrengi í stað háspennulína í jörð. Verði virkjað við Þjórsá verður suðvestur hluti landsins undirlagður háspennulínum. Það er hægt að leysa þetta með því að láta þann sem mengar borga, það felur í sér að virða almenningsþörf. Þrátt fyrir allar þessar raflínur yfir jarðir bænda eru þeir sömu í mörgum tilvikum ekki komnir með þriggja fasa rafmagn en horfa á háspennulínurnar út um stofugluggann. Horfir það til almannaheilla? Er það jafnrétti til búsetu?
Til stendur að fullvinna álið í útlöndum. Ekki stendur til að nýta orkuna í héraðinu. Þegar Búrfellsvirkjun var byggð var sagt að þegar hún hefði borið sig kæmi orkuverð til með að lækka. Nú er staðan sú að það eru einungis erlendir orkurisar sem fá lágt orkuverð á meðan bændur, almenningur og annar atvinnurekstur þarf að greiða fullt verð fyrir orkuna og niðurgreiðir þannig raforkuverð, útsöluverð, til stóriðju með margfalt hærri gjaldskrá. Er jafnræði í því? Nei, bændum, almenningi og atvinnurekstri er mismunað. Það brýtur gegn jafnræðisreglu stjórnarskrárinnar. Eitt ársverk hjá bónda skilar tveim ársverkum annars staðar. Stóriðjan er ekki jafn atvinnuskapandi og verðmætasköpun bænda, innlends iðnaðar, hátækni- og þekkingariðnaðar.
Frumvarp Framsóknarmanna tekur ekki á neinum ágreiningsmálum í umhverfismálum. Stóriðjustefnan er við lýði. Iðnaðarráðherra ætlar að halda sömu stefnu þrátt fyrir yfirlýsingar um annað með bjargföstum stuðningi Sjálfstæðisflokksins. Ganga á á náttúru Íslands. Nú þarf að taka vinstribeygju og stöðva frekari stóriðjuáform. Það þarf að stöðva þessa stefnu og vinna að því að klára rammaáætlun þannig að hægt sé að taka ákvarðanir sem eru byggðar á upplýstum forsendum og mati á þörf á frekari stóriðju. Að skoða til hvers á að nýta auðlindir okkar, um leið og hugað er að sjálfbærri nýtingu. Þjóðarsátt iðnaðarráðherra breytir engu í nútímanum og er því engin sátt. Hún brýtur grundvallarreglur umhverfisréttar og fær því náttúran ekki að njóta vafans – í þjóðarsátt iðnaðarráðherra nýtur stóriðja vafans. Það er ekki almannaheill!
Alma Lísa Jóhannsdóttir 2. sæti á framboðslista VG í Suðurkjördæmi.