Fyrir rúmum fjórum árum flutti ég á Stokkseyri. Ég var m.a. annars að flýja nýtt hverfi, sem valt ofan Grafarholtið og stefndi óðfluga á túnfótinn hjá mér. Ég gaf Innnesjum langt nef og fann draumahúsið á Stokkseyri, sögufrægt hús með sál og þar með var ég kominn á slóðir afa og ömmu og annarra áa minna, því ég er Flóamaður langt aftur í ættir. Húsið er umkringt af dælum og hraunið stingur á nokkrum stöðum upp kollinum.
Ég sit við tölvu allan veturinn og er með skrifstofuna heima. Brimgnýrinn á Eyrum virkar afar róandi, reyndar var ein helsta ástæðan fyrir því að ég flutti á Eyrar hversu rólegt þar er, eða svo taldi ég allavega þegar ég flutti. En það hefur reyndar ekki verið raunin, gröfurnar hafa varla stoppað hér fyrir utan hjá mér þessi fjögur ár. Það tók meira en ár að leggja skólp í Blómsturvelli og síðan tók við hamagangurinn við Ólafsvallahverfið. Að öðru leiti er ekkert nema gott við það að búa á Stokkseyri og hefur mér verið afar vel tekið af öllum. Ég hafði líka verið hér með annan fótinn við að byggja upp friðlandið við Ölfusárós og stundað fuglarannsóknir í áratugi.
Sérstaða þorpanna á Eyrum, sem kúra látlaus innan við Bakkann, er lágreist byggð, reist á gömlum merg og á það sérstaklega við Eyrarbakka, meira hefur verið rifið af gömlum húsum og ný byggð á Stokkseyri. Í þessu felst sérstaða þorpanna. Það er þessi sérstaða sem við eigum að halda í. Náttúrufegurð Flóans byggist á hinu smáa í flatneskjunni, dælunum, fjörunni, fjallasýninni. Við eigum ekki há fjöll, en þeim mun fallegri fjallasýn, ekki djúp gljúfur en þeim mun glæsilegri votlendi og tjarnasvæði, ekki stórfengleg klettabelti en þeim mun fegurri og sérstæðari hraunfjöru. Það eru þessi sérkenni náttúrunnar í Flóanum, sem okkur ber að hlúa að og varðveita. Dælirnar, hraunið, fjaran, árnar, fuglarnir, gróðurinn og smádýrin. Augu fólks eru enda að opnast æ meir fyrir möguleikum svæðisins. Eftir að fiskvinnsla dróst saman á Eyrum, hefur mestur vaxtarbroddur verið í menningu og ferðaþjónustu hvers konar. Ferðamenn sækja í stöðugt auknu mæli inn á svæðið og er það án efa sérstaða þess sem laðar þá að; sérstaða sem fellst í samspili fallegrar náttúru og lágreistrar byggðar á fjörukambi við sjó. Þeim mun meiri ástæða er til að vernda umhveri okkar og sérstæða náttúru.
Stjórnmálamenn, frambjóðendur og þátttakendur í prófkjörum keppast við að boða uppbyggingu í nafni framfara, íbúafjölgun er lausnarorðið, menn eru jafnvel með turnbyggingar á prjónunum (reyndar hefur enginn nefnt álver enn, en er það ekki næsta krafa?). Ég fæ engan veginn skilið, hverju við eigum að vera bættari með fleiri íbúum í þorpunum á Eyrum. Það verður ennþá 10 mínútna akstur í þjónustuna á Selfossi, þó íbúum fjölgi. Bættar almenningssamgöngur gætu meira að segja gert fólki auðveldara um vik að sækja þessa þjónustu. Niðurstaða mín er sú, að þetta er minnimáttarkennd sem brýst fram með þessum hætti. Sama minnimáttarkennd og varð þess valdandi, nafnið Árborg var valið á 6000 manna sveitarfélag á sínum tíma.
Íbúar sveitarfélagsins höfnuðu tvíburaturnum á Selfossi á fjölmennum fundi fyrir skömmu. Turnar Hrútavina við Löngudæl hlýtur að vera skopstæling á þessari hugmynd, ekki trúi ég að þeim húmoristunum í Hrútavinafélaginu Örvari sé alvara með að ætla að byggja turna á þessum stað. Langdæl er náttúruperla, sem er fuglafriðland samkvæmt aðalskipulagi, jafnframt því að vera á náttúruminjaskrá. Þó svo að kajakferðir á Stokkseyri hafi nýtt tjörnina í sátt og samlindi við náttúruna, reyndir stórskipahöfn eins og Hrútavinir boða, of mikið á þanþol fuglalífsins. Langadæl á að fá að njóta sín eins og hún er. Ef menn vilja hafa turna fyrir augunum geta þeir farið til New York eða Hong Kong, þar fá þeir nægju sína af turnbyggingum.
Vinstri grænir hafa nú komið fram með tillögu um lausn á vanda skólamála á Eyrum. Þeir hafa stungið uppá byggingu skóla skammt frá gatnamótum Stokkseyrarvegar og Eyrabakkavegar, í kjölfarið verði reist þar nýtt hverfi og dregið úr byggingum í þorpunum sjálfum. Þarna er gott byggingarland í Þjórsárhrauninu og mun þessi byggð, ef hún rís, tengja þorpin og Selfoss ennmeira.
Niðurstaða mín er þessi: Íbúar Eyra, höldum í sérstöðu okkur, smæðina, lágreista byggðina, sérstaka náttúruna, öpum ekki allt upp eftir öðrum byggðarlögum, látum ekki glígju hagvaxtar og þenslu blekkja okkur. Hristum af okkur minnimáttarkenndina.
Jóhann Óli Hilmarsson
skipar 8. sæti á lista VG í Árborg við komandi sveitarstjórnarkosningar